Natura 2000 na Pomorzu Zachodnim, od doliny Iny po Regę
Natura 2000 na Pomorzu Zachodnim to sieć obszarów, w których chroni się siedliska i gatunki ważne dla całej Europy. Województwo zachodniopomorskie ma wiele takich miejsc, a szczególnie ciekawe są doliny rzek, w których ochrona przyrody łączy się z renaturyzacją rzek. Jak to wygląda w praktyce? W naszym tekście zachęcamy do przyjrzenia się tym dwóm projektom LIFE dotyczącym zlewni Iny i Regi, prowadzonej w nich ochronie przyrody.
Czym jest Natura 2000 na Pomorzu Zachodnim?
Natura 2000 na Pomorzu Zachodnim jest częścią europejskiej sieci ochrony przyrody. Jest to zestaw wyznaczonych obszarów, w których chroni się określone siedliska i gatunki. Każdy z tych obszarów Natura 2000 ma swoją nazwę i swój kod, taki kod jest najprostszym sposobem, by odróżnić jeden obszar od drugiego. W dolinach rzek ochrona przyrody jest ściśle związana z tym, co dzieje się w korycie rzeki i w jej sąsiedztwie, dlatego renaturyzacja rzek jest tu ważnym tematem.
Co oznaczają kody PLH i PLB?
Obszary Natura 2000 mają w nazwach kody, które łatwo pomylić. Kod PLH oznacza obszar ochrony siedlisk, a kod PLB jest oznaczeniem dla specjalnego obszaru ochrony ptaków. W jednym regionie mogą więc występować oba typy, często na tym samym terenie.
Dobrym przykładem jest Puszcza Drawska. Wyznaczono w niej między innymi obszar ptasi Lasy Puszczy nad Drawą (PLB320016) oraz obszar siedliskowy Uroczyska Puszczy Drawskiej (PLH320046). Ten podział pokazuje, że ochrona dotyczy zarówno miejsc życia roślin i zwierząt, jak i samych ptaków. Dlatego przy lekturze dokumentów warto zwracać uwagę na litery w kodzie, bo mówią, jakiego rodzaju ochrony dotyczy dany obszar.
Dolina rzeki Iny, Niebieski korytarz
Dolina rzeki Iny jest jednym z ważniejszych przykładów tego, co obejmuje Natura 2000 na Pomorzu Zachodnim. Rozporządzenie ministra z 30 maja 2018 roku (Dz.U. 2018 poz. 1528) wyznaczyło Dolinę Iny koło Recza specjalnym obszarem ochrony siedlisk.
Ma on powierzchnię 4471,82 ha i składa się z dwóch funkcjonalnie powiązanych enklaw. Z tym terenem jest związany projekt LIFE10 NAT/PL/000654, czyli Niebieski korytarz Iny (po angielsku Creating a Blue Wildlife Corridor in the Ina basin). Ten projekt LIFE trwał od 1 września 2011 do 31 marca 2017 roku. Całkowity kwalifikowany budżet wyniósł 5 086 531 euro, z czego wkład Unii Europejskiej to 2 086 676 euro.
Z projektem powiązano te cztery obszary Natura 2000: Dolinę Iny koło Recza (PLH320004), Dolinę Krąpieli (PLH320005), Ujście Odry i Zalew Szczeciński (PLH320018), Pojezierze Ińskie (PLH320067). W naszym tekście wskazujemy więc na to, że ten projekt LIFE nie ograniczał się do jednego obszaru Natura 2000, ale łączył kilka miejsc w regionie.
Renaturyzacja rzek, przykład Regi
Sąsiedni projekt LIFE+ Rega (LIFE11 NAT/PL/000424) pokazuje, jak może wyglądać renaturyzacja rzek w praktyce. Według Wód Polskich odtworzono w nim korytarz migracyjny ryb dwuśrodowiskowych, głównie troci. Dotyczył on koryta Regi o długości ponad 130 km oraz jej dopływów.
W ramach tego projektu LIFE udrożniono 23 przepławki i nasadzono 60 tysięcy drzew. Dla ryb wędrownych taka liczba udrożnionych przeszkód ma duże znaczenie, bo trocie muszą przebyć całą rzekę, żeby dotrzeć do miejsc, w których mogą się rozmnażać. Renaturyzacja rzek polega więc nie tylko na zmianie koryta, ale także na przywróceniu drogi, którą ryby mogą przebyć.
Dlaczego warto znać te projekty?
Obie rzeki pokazują, że Natura 2000 na Pomorzu Zachodnim nie jest jedynie mapą granic, ale zestawem konkretnych działań w dolinach rzecznych. Projekty LIFE miały określone ramy czasowe, budżety i wymierne efekty, które można sprawdzić w dokumentach. Przy planowaniu wycieczki nad Inę, Krąpielę lub Regę warto zajrzeć do tych źródeł i sprawdzić kody odwiedzanych obszarów.